Chính ở điểm này phương Đông vào cuộc, cho thấy có một hệ thống nhờ đó chúng ta có thể được khai ngộ, và đưa ra để chúng ta xem xét một tiến trình và phương pháp có thứ tự, đưa mỗi người đến trạng thái đồng nhất với linh hồn. Do kết quả của sự đồng nhất vừa kể và những hiệu quả sau đó, Đông phương thừa nhận việc hành giả đạt đến nhận thức được khai sáng và thấu hiểu trực giác về Chân lý. Các Thánh kinh Đông phương cho chúng ta biết rằng chính trí tuệ phản chiếu ánh sáng và sự hiểu biết của linh hồn toàn tri, và sau đó đến lượt não bộ được soi sáng. Điều này chỉ có thể xảy ra khi sự tương tác giữa ba yếu tố linh hồn, trí tuệ và não bộ đã hoàn chỉnh. Trong bộ Yoga Điển tắc của ông, Patanjali nói:
It is here that the East steps in and shows the system whereby illumination can be gained, and produces for our consideration an ordered process and method which carries man to the state of identification with the soul. It posits — as a result of that identification and its subsequent effects — an illuminated perception and an intuitive apprehension of truth. It is, we are told in the eastern Scriptures, the mind that reflects the light and knowledge of the omniscient soul, and the brain that, in its turn, is illuminated. This is only possible when the interplay between the three factors of soul, mind and brain is complete. Patanjali tells us in his Yoga Sutras,
“Vị Chúa của trí tuệ là chủ thể nhận thức, bao giờ cũng biết trí tuệ chất đang hoạt động liên tục.
“The Lord of the mind, the perceiver. is ever aware of the constantly active mind stuff.
“Vì có thể được chủ thể nhận biết và thấy, nên rõ ràng thể trí không phải là nguồn khai ngộ.
“Because it can be seen or cognized it is apparent that the mind is not the source of illumination.
“Khi sự thông tuệ tinh thần vốn độc lập và không bị chi phối bởi các đối tượng, tự phản ánh trong trí tuệ chất, bấy giờ hành giả ý thức được Chân ngã.
“When the spiritual intelligence which stands alone and freed from objects, reflects itself in the mind stuff, then comes awareness of the Self.
“Bấy giờ, khi phản ánh cả chủ thể hiểu biết và điều được hiểu biết, trí tuệ chất trở nên toàn tri.
“Then the mind stuff, reflecting both the knower and the knowable, becomes omniscient.
“Bấy giờ thể trí gia tăng khả năng phân biện và được soi sáng nhiều hơn.
“The mind then tends towards discrimination and increasing illumination.
“Khi các phương tiện hợp nhất đã được thực hành liên tục, và khi đã lọc sạch những điều nhơ bợn, hành giả được khai ngộ và tiến đến sự giác ngộ hoàn toàn.
“When the means to union have been steadily practised, and when impurity has been overcome, enlightenment takes place, leading up to full illumination.
“Sự hiểu biết (hay giác ngộ) đã đạt vốn thất phân, và đạt được với mức độ tăng dần.” (xci)
“The knowledge (or illumination) achieved is seven-fold and is attained progressively.” (xci)
Rồi Patanjali tiếp tục nói rằng, sau khi hành giả tập
Patanjali goes on later to point out that, after proper concentration, meditation and contemplation,
(xci):
Bailey, Alice A., The Light of the Soul, pp. 408, 409, 415, 416, 422, 178, 172.
(xci):
Bailey, Alice A., The Light of the Soul, pp. 408, 409, 415, 416, 422, 178, 172.