2. Tập trung (dharana) kéo dài là tham thiền (dhyana).
2. Sustained Concentration (dharana) is meditation (dhyana).
Tham thiền thực ra chỉ là việc tập trung được kéo dài. Tham thiền dựa vào khả năng của hành giả có thể tùy ý “định trí” dễ dàng vào bất cứ đối tượng nào. Tham thiền cũng theo cùng các qui luật và điều kiện như tập trung. Hai cố gắng này chỉ khác nhau về yếu tố thời gian.
Meditation is but the extension of concentration and grows out of the facility a man achieves in “fixing the mind” at will on any particular object. It falls under the same rules and conditions as concentration and the only distinction between the two is in the time element.
Khi đã đạt được khả năng định trí liên tục trên một đối tượng, thì bước kế tiếp là phát triển năng lực giữ trí tuệ chất hay chitta tập trung không xao động vào đối tượng hay tư tưởng đó trong thời gian kéo dài. Quyển kinh Purana được trích dẫn ở trên có đoạn tiếp theo:
Having achieved the capacity to focus the mind steadily upon an object, the next step is developing the power to hold the mind stuff or chitta unwaveringly occupied with that object or thought for a prolonged period. The Purana quoted above continues:
“Một chuỗi các ý tưởng được trình bày không gián đoạn chỉ với ý định tập trung vào hình thể của Ngài, mà không muốn bất cứ điều gì khác, Hỡi Đức Vua, đó chính là chiêm ngưỡng. Chiêm ngưỡng được thực hiện nhờ sáu phương tiện trợ giúp đầu tiên của yoga.”
“An uninterrupted succession of presented ideas single in intent upon His form, without desire for anything else, that, O King, is contemplation. It is brought about by the first six aids of yoga.”
Từ chiêm ngưỡng nói trên được dùng đồng nghĩa với tham thiền. Đây vẫn còn là tham thiền hữu chủng, hay là có đối tượng.
The word contemplation here is synonymous with meditation. This meditation is still with seed or with an object.
Trong phần bình giải của ông về câu này, Dvivedi nói:
Dvivedi says in his comment on this sutra:
“. . . Dhyana là hoàn toàn chú định cái trí trên đối tượng được suy tưởng (đến mức làm cho cái trí hợp nhất với đối tượng đó). Thực sự bấy giờ cái trí chỉ cần nên ý thức về nó và đối tượng.” Thái độ của hành giả trở thành hoàn toàn chú tâm. Thể xác, tình cảm của y, môi trường chung quanh, toàn bộ các âm thanh và quang cảnh đều mờ đi. Não bộ chỉ ý thức về đối tượng là đề tài hay chủng tử của tham thiền, và những tư tưởng mà cái trí tạo ra về đối tượng đó.
“… Dhyana is the entire fixing of the mind on the object thought of (to the extent of making it one with it). In fact, the mind should, at the time, be conscious only of itself and the object.” The man's attitude becomes pure fixed attention; his physical body, his emotions, surroundings, and all sounds and sights are lost sight of and the brain is conscious only of the object which is the topic or seed of meditation, and the thoughts which the mind is formulating in connection with that object.